ارتودنسی

حتما برای شما هم پیش آمده که از اطرافیان خبرهای ضد و نقیضی از حوزه تخصصی خودتان می شنوید. چیزهایی که در بین مردم رواج پیدا کرده اما اساس و ریشه علمی ندارد. از این دست نوشته ها و اخبار در همه حوزه ها هست و دندانپزشکی و ارتودنسی هم از این قائده مستثنی نبوده است. امروز دو تصور اشتباه مرتبط با ارتودنسی را با شما در میان میگذارم با این امید که به کاهش ذهنیت های غلط در این دو موضوع کمک کند. علاوه بر این، شما می‌توانید اطلاعات کاملی را درباره مبحث ارتودنسی در دو مقاله “ارتودنسی چیست” و “انواع ارتودنسی” به دست آورید.

اولین تصور اشتباه: آسیب ریشه دندان در اثر چرخش

بعضی بر این باور هستند که صاف کردن دندان ها باعث آسیب دیدن ریشه دندان می شود. کسانی که چنین تصوری می کنند البته حق دارند! اگر کسی متخصص این رشته نباشد ممکن است چنین تصوری از نظرش منطقی باشد حتی استدلالی هم برای آن وجود خواهد داشت. من نیز پیش از این که در این حوزه متخصص شوم به خودم می گفتم همان طور که چرخاندن یک نهال باعث آسیب دیدن ریشه آن می شود، چرخاندن دندان هم شبیه آن است و به دندان لطمه وارد می کند. گالیله هم زمانی مثل ما حرف می زد و استدلال می کرد. او می گفت زمین می چرخد! مخالفانش می گفتند چه استدلالی برای این حرف داری؟ و او می گفت جزر و مد نشانه گردش زمین است. شما حتی اگر یک لیوان آب را در دست بگیرید و حرکت کنید، سطح آب لیوان بخاطر حرکت شما تغییر خواهد کرد. پس زمین می چرخد و همین حرکت زمین باعث جزر و مد می شود. اما امروز می دانیم که گرانش ماه علت جزر و مد دریاست. همین طور می دانیم که زمین هم می چرخد. ادعای گالیله درست بود (اینکه زمین می چرخد)، اما استدلال او (علت جزر و مد) در آن مورد اشتباه بود. امروز بعضی ها می گویند وظیفه ارتودنسی صاف کردن و زیبایی بخشیدن به دندان های ماست و همین طور هم هست. اما گاهی اوقات استدلال آنها اشتباه است. آنها می گویند برای صاف کردن دندان به چرخش آن نیاز داریم و همین چرخش باعث صدمه دیدن ریشه می شود. اجازه دهید که شما را با واقعیت رو به رو کنم.

انسان را نه می توان با نهال مقایسه کرد و نه چیز دیگر. بدن انسان یک سیستم کاملا هوشمند است و قابلیت حفظ تعادل خود (هومیوستازی) را دارد. برای مثال دمای ایده آل بدن انسان ۳۷ درجه است. بدن ما در تلاش است که دمای ۳۷ درجه خود را حفظ کند. اگر هوا سرد شود، بدن ضربان قلب را بالا برده و اگر هوا گرم شود ضربان قلب را پایین می آورد تا دمای تعریف شده (۳۷ درجه) خود را حفظ کند آن هم بدون اینکه ما نقشی در آن داشته باشیم. یا مثلا اگر قسمتی از بدن شما زخم شود، هورمونی در بدن وظیفه ترمیم آن را بر عهده می گیرد که بدن را به حالت اولیه خود بازگرداند. ریشه دندان هم از این قاعده هومیوستازی مستثنی نیست. اگر ریشه دندان شما با سیم ها، فنرها و وایرها تمایل به حرکت پیدا کند، اعصاب مربوط به ریشه دندان سریعا متوجه آن می شوند و به عنوان یک پیام رسان به مغز اطلاع می دهند. مغز نیز به سلول ها دستور ترمیم آن نقطه را می دهد. سپس ریشه دندان مورد نظر شروع به ترمیم کردن خود می کند. از طرف دیگر، ابزارها و دستگاه ها با استفاده از تکنولوژی روز این قابلیت را به دست آورده اند تا مقدار نیروی مورد نیاز برای چرخش یک دندان را تشخیص دهند. بر این اساس مقدار سختی فنرها و وایرها به گونه ای انتخاب می شود که نیروی اضافی به دندان های شما وارد نشود. همین امر باعث ترمیم سریعتر ریشه ها می شود.  

دومین تصور اشتباه: غیرممکن شدن ارتودنسی در سنین بالا

یکی دیگر از دغدغه های بیماران ارتودنسی، سن آنها است. چند وقت پیش، شاهد یک گفتگو بین دو نفر بودم. یکی از آنها که حدود ۳۰ سال سن داشت میگفت: زمان ارتودنسی دندان های من گذشته است. باید از بچگی شروع می کردم که استخوان هایم نرم تر بود. درست مثل ژیمناستیک! کسی که از بچگی ورزش ژیمناستیک را شروع کرده است بهتر از ژیمناستیک کاری است که در سن بالا وارد این ورزش می شود.

این بار هم یک حرف درست بر پایه ی یک استدلال نادرست را شنیدم. این که در سنین کودکی استخوان های انسان نرم تر است، منطقی و از نظر علم پزشکی نیز ثابت شده است. اما آیا می توان گفت بر روی استخوانی که سفت تر شده است دیگر نمی شود ارتودنسی انجام داد؟ قطعا نه. هر چقدر استخوان های شما سفت تر شده باشد، مدت ترمیم ارتودنسی شما بیشتر می شود. مثلا یک کودک برای مشکل ارتودنسی خود ممکن است به دو سال زمان نیاز داشته باشد تا دندان هایش به حالت ایده آل برسد، اما یک انسان بالغ در شرایط مشابه نیاز به سه سال مراقبت خواهد داشت. پس تنها تفاوت بین مدت زمان مراقبت آنها است و بیماران در سنین بالاتر نیز می توانند انتظار بهبودی کامل و اجرای بی نقص درمان های ارتودنسی را داشته باشند.

امیدوارم موضوعاتی که امروز مطرح شد، کمک کند تا مواجهه مناسب تر و حرفه ای تری با مشکلات دندانی خود به ویژه مسایل ارتودنسی داشته باشیم. ضمن این که حتما تصورات غلط بیشتری در این مورد وجود دارد. اگر مایل هستید به برخی از این تصورات که به صورت روزمره با آن ها رو به رو هستید اشاره کنید.